tajemnicebogow@wp.pl






Zobacz również:

Przed Islamem
Arabski panteon
Panteon Poudnia
Magia i wróżby
Religia Poudnia
Mahomet
Islam

ARABIA - INFORMACJE WSTĘPNE

Najstarsze relacje dotyczące Arabów pochodzą z Księgi Rodzaju. Po raz pierwszy nazwa Arabowie pojawia się na inskrypcji asyryjskiego władcy Salamanesera III, pochodzącej z 853 p.n.e. Od III w. p.n.e. Arabów określano często również mianem Saracenów. W okresie przedislamskim plemiona arabskie Półwyspu Arabskiego różniły się między sobą językiem i kulturą materialną. Północne i środkowe części półwyspu zamieszkiwali koczownicy, natomiast w jego południowo-zachodniej części, określanej w starożytności mianem Arabia Felix (Arabia Szczęśliwa), rozwinęła się bogata cywilizacja. Organizmy państwowe powstałe na tym obszarze (m.in. Main, Saba, Himjar) zawdzięczały swoje bogactwo eksportowi przypraw korzennych oraz złota do strefy śródziemnomorskiej. Stojące na wysokim poziomie rolnictwo możliwe było m.in. dzięki doskonałemu systemowi nawadniania, którego pozostałością są ruiny zapory wodnej z okolic Marib w Jemenie (wg tradycji budowla ta powstała w poł. II tysiąclecia p.n.e., bezspornie jej funkcjonowanie poświadczone jest dopiero w I tysiącleciu p.n.e.). Plemiona te kontrolowały również szlaki handlowe biegnące z Indii do Mezopotamii i Egiptu. Cywilizacja stworzona przez nie upadła w VI w.
Od IX w. p.n.e. pojawiają się również wzmianki asyryjskie i babilońskie o organizmach państwowych powstających w północnej części półwyspu, wśród których do największego znaczenia doszły: państewko Nabatejczyków (IV w. p.n.e.-II w. n.e.) ze stolicą w Petrze oraz Palmyra (II w. p.n.e.-III w. n.e.), podbite następnie przez Rzymian. U schyłku starożytności znaczącą rolę odgrywały również częściowo chrześcijańskie państewka Lachmidów (III-początek VII w.) i Ghassanidów (V-poł. VII w.), pozostające pod wpływem Bizancjum i Persji. W VI w. ważną rolę pełniła ponadto, leżąca na skrzyżowaniu ważnych szlaków handlowych, Mekka, będąca miejscem ogólnoarabskiego kultu Czarnego Kamienia (Kaaba). Tutaj urodził się twórca państwa muzułmańskiego i prorok islamu - Mahomet.
Przyjęcie islamu doprowadziło do zjednoczenia plemion arabskich oraz umożliwiło ich ekspansję terytorialną, w wyniku której Arabowie opanowali: Syrię (634-636), Irak (634-637), Persję (637-651), Egipt (639-642), tereny północnej Afryki (Kartagina 698), następnie również Hiszpanię (711-718), na wschodzie zaś Bucharę (706-709) i Samarkandę (710-712), a także tereny nad dolnym Indusem, tzw. Sind (711-712). Powstrzymanie ekspansji Arabów w Europie przypisuje się tradycyjnie zwycięstwu Karola Młota pod Poitiers (732). Podobne znaczenie miało dwukrotne załamanie się arabskiego oblężenia Konstantynopola (674-678, 717-718). W IX w. udało się natomiast Arabom opanować Sycylię (878 upadek Syrakuz), 846 zagrozili nawet Rzymowi.
Odsunięcie od władzy bezpośrednich krewnych Mahometa (tzw. kalifów sprawiedliwych, 632-661) i przejęcie władzy przez Umajjadów (661) doprowadziło do pierwszego wyraźnego podziału wśród Arabów, w wyniku którego powstały 2 odłamy wyznawców islamu: sunnici i szyici. Ustanowienie Damaszku stolicą imperium arabskiego stało się powodem marginalizacji znaczenia Półwyspu Arabskiego. Reformy przeprowadzone przez Umajjadów (m.in. podatkowe, monetarne, wojskowe, administracyjne, a także ustanowienie języka arabskiego urzędowym) usprawniły i umocniły imperium, w którym Arabowie odgrywali gł. rolę polityczną i kulturalną, przyczyniły się również do rozwoju gospodarczego i kulturalnego kalifatu.
Przejęcie władzy przez Abbasydów (750) spowodowało wzrost znaczenia niearabskiej ludności wyznającej islam, a także doprowadziło do przekształcenia się kalifatu z arabskiego w muzułmański, którego stolicą został około 762 Bagdad. Za panowania Abbasydów nastąpił kres jedności politycznej Arabów: w Hiszpanii rządy sprawowali zbiegli tam Umajjadzi (756-1031), w Tunezji - Aghlabidzi (800-909), w Egipcie - Tulunidzi (868-905), we wschodnim Iranie - Safarydzi (867-901, w Sistanie do ok. 1495). Proces rozpadu imperium nasilił się w X w., kiedy Abbasydzi utracili realną władzę w Iraku: 945 na rzecz Bujidów, a następnie 1055 - Turków seldżuckich. 910 Fatymidzi rządzący północną Afryką (od 969 także Egiptem) przybrali tytuł kalifów, uniezależniając się od Abbasydów, 929 podobnie postąpili muzułmańscy władcy Hiszpanii.
W zachodniej części świata arabskiego usamodzielnili się Almorawidzi oraz ich następcy Almohadzi. Wreszcie 1258 Mongołowie zdobyli Bagdad, likwidując ostatecznie kalifat bagdadzki (poza ich kontrolą pozostały jedynie obszary Egiptu i Syrii rządzone przez Mameluków oraz ziemie położone dalej na zachód). Do XV w. Arabowie panowali jeszcze na Półwyspie Iberyjskim, gdzie kalifat Umajjadów rozpadł się na szereg skłóconych państewek. Rekonkwista chrześcijańska doprowadziła ostatecznie do wyparcia 1492 Arabów z Hiszpanii. Mimo stopniowego rozpadu imperium, za panowania Abbasydów nastąpił wspaniały rozkwit kultury islamu, która przejęła, zachowała i rozwinęła dziedzictwo cywilizacji podbitych narodów. Arabowie wnieśli wówczas swój wkład w rozwój wszystkich nauk, a ich język stał się czynnikiem integrującym.
W XVI w. ekspansja Turków osmańskich, zajmujących kolejno Syrię i Egipt (1515-1517), północną Afrykę (bez Maroka) do lat 70. XVI w., a także Bagdad (1534), poważnie ograniczyła polityczną rolę Arabów w świecie islamu. Odkrycie drogi morskiej do Indii 1498 zmniejszyło także ich rolę jako pośredników w handlu dalekosiężnym. Kryzys imperium Osmanów w XIX-XX w. przyniósł wzrost znaczenia w tym regionie państw europejskich, które w kolejnych latach zaanektowały obszary wchodzące w skład imperium: Francja - Algierię (od 1830) i Tunezję (1881), Anglia - Aden (1839) i Egipt (1882), Włochy - Trypolitanię i Cyrenajkę (1911-1912).
Artykuł na podstawie: Multimedialnej Encyklopedii Powszechnej PWN, edycja 2003

Powrót do: Arabia



Stronę zaprojektował Ladien. Wszystkie prawa zastrzeżone.
W razie pytań proszę o kontakt pod adresem e-mail: tajemnicebogow@wp.pl